Šta je ulcerozni kolitis, kako se dijagnostikuje i leči

Zdravlje 09. sep 202208:09
Podeli:
Izvor: Shutterstock

Ulcerozni kolitis je hronična upalna bolest creva koja se karakteriše pojavom specifičinh erozija i ulceracija na sluznici debelog creva. Nepoznate je etiologije i spada u grupu inflamatornih bolesti creva, zajedno sa Kronovom bolešću, objašnjava za portal N1 dr Stanko Petrović.

Prvi opisi ulceroznog kolitisa sežu u vreme starih Grka, dodaj on.

Prema rečima dr Petrovića, muškarci oboljevaju nešto češće od žena, a ulcerozni kolitis se najčešće javlja u drugoj i trećoj deceniji života, mada postoji i drugi pik u šestoj i sedmoj deceniji života.

„Bolest počinje od distalnog dela – rektuma i širi se ka proksimalno, a kod oko 5 odsto slučajeva pacijenata sa pankolitisom, zahvaćen je i terminalni ileum u dužini od nekoliko cm (backwash ileitis). Rektum je zahvaćen u 95 odsto bolesnika“, navodi doktor.

Na osnovu veličine zahvaćenosti kolona (ekstenzivnost bolesti), ulcerozni kolitis delimo na: distalni kolitis – proktitis (rektum) i proktosigmoiditis (rektum i sigmoidni kolon), levostrani kolitis (rektum, sigmoidni i descendentni kolon, do lijenalne fleksure) i ekstenzivni kolitis – zahvaćen kolon proksimalno od lijenalne fleksure ili ceo kolon (pankolitis).

Kako nastaje

Dr Petrović kaže da tačan mehanizam nastajanja bolesti nije do kraja poznat, ali glavni patofiziološki mehanizam predstavlja neadekvatan odgovor imunog sistema creva na crevnu mikrobiotu u osoba sa genetskom predispozicijom.

Pročitajte još:

„Klinički tok bolesti se manifestuje periodima pogoršanja (egzacerbacija) koji se smenjuju sa periodima poboljšanja (remisija), a kod manjeg broja bolesnika postoji hronično aktivna bolest. Incidenca  u Srbiji je 6 na 100.000. Kod osoba sa ulceroznim kolitisom povećan je mortalitet u odnosu na opštu populaciju, najčešće zbog kolorektalnog karcinoma, postoperativnih komplikacija, toksičnog megakolona, perforacije creva, terminalne bolesti jetre usled primarnog sklerozirajućeg holangitisa, plućne tromboembolije“, navodi on.

U nastajanju ulceroznog kolitisa nekoliko faktora ima glavnu ulogu: genetska predispozicija, defekt crevne barijere, poremećen imuni sistem creva i faktori spoljne sredine.

„Epidemiološke studije i studije na blizancima su pokazale da se bolest češće javlja u nekim porodicama, a da pozitivno porodično opterećenje donosi do pet puta veći rizik da osoba oboli od ulceroznog kolitisa u odnosu na osobe čiji članovi porodice nemaju ulcerozni kolitis“, dodaje doktor.

Poznato je da je pojava ulceroznog kolitisa najčešća u razvijenim zemljama, dok je u zemljama u razvoju i nerazvijenim zemljama učestalost niža, i pored prisustva genetske predispozicije, što samo pokazuje da genetska predispozicija nije dovoljna za nastanak ulceroznog kolitisa.

„Deca osoba koje migriraju iz zemalja u razvoju u razvijene zemlje češće razvijaju ulcerozni kolitis u odnosu na decu koja ostaju u zemljama u razvoju, naročito prva generacija dece, što opet pokazuje da su faktori sredine veoma važni u nastanku ove bolesti“, kaže dr Petrović.

U nekim zemljama, kao što su Indija i Kina, beleži se konstanatn porast broja obolelih od ulceroznog kolitisa, što je povezano sa industrijalizacijom zemlje i promenom u navikama u ishrani.

Specifični faktori rizika za ulcerozni kolitis

– pušenje je jedan od najranije opisanih faktora rizika, nedvosmisleno je pokazano da pušači imaju manje šanse da razviju ulcerozni kolitis, a nepušači i bivši pušači imaju veće šanse;

– apendektomija: postoji jasna negativna korelacija između apendektomije i razvoja ulceroznog kolitisa, naročito ako je apendektomija izvršena pre 10. godine života;

– dijeta: način ishrane ima veliki uticaj na razvoj ulceroznog kolitisa, to je naročito pokazano velikim porastom incidence ove bolesti u Aziji napuštanjem starog načina ishrane i usvajanjem tzv. zapadnjačke dijete (smanjen unos vlakana, a povećan unos gotove hrane i hrane sa dosta masti), visok unos vlakana, uključujući voće i povrće ima zaštitnu ulogu za nastanak ulceroznog kolitisa, mada podaci nisu konzistentni, visok unos masti, zasićenih i mononezasićenih, industrijski spremljene hrane, ima pozitivnu korelaciju sa razvojem ulceroznog kolitisa;

– dojenje: rezultati nisu jedinstveni, ali dojenje ipak smanjuje rizik za nastanak ove bolesti;

– nesteroidni anti-inflamatorni lekovi: njihovo korišćenje dovodi do oštećenja crevne barijere, povećanja propustljivosti crevne barijere i samim tim povećane sklonosti ka razvoju ulceroznog kolitisa;

– paraziti: infestacija parazitima ima važnu protektivnu ulogu u nastanku ove bolesti, jer paraziti čine važan deo crevne mikorbiote;

– stres, depresija, poremećaj spavanja: smatra se da i akutni i hronični stres igraju važnu ulogu u nastanku ulceroznog kolitisa.

Citokini su sekretorni proteini male molekulske mase koji imaju važnu ulogu u ćelijskom rastu, diferencijaciji i aktivaciji, regulišući i određujući prirodu imunog odgovora i imaju važnu ulogu u nastanku ove bolesti.

Kako se manifestuje

Ulcerozni kolitis se klinički manifestuje sa krvavo sluzavim prolivima, bolovima u trbuhu, lažnim pozivima na stolicu, urgentnim pražnjenjima stolice, navodi dr Petrović.

„Pacijenti sa blagim oblikom bolesti mogu imati minimalne tegobe i potpuno normalnu laboratoriju. U stolici je povišen fekalni kalprotektin, kao marker inflamacije u crevu“, kaže on.

Prema njegovim rečima, zlatni standard za postavljanje dijagnoze bolesti jeste kolonoskopija – pregled debelog creva, gde se na sluznici vide erozije i ulceracije.

Način lečenja

Lečenje može biti medikamentozno i hirurško. Dr Petrović navodi da se od lekova koriste preparati 5 aminosalicile kiseline, kortikosteroidi, imunosupresivni lekovi – Azatioprin, Ciklosporin, biološka terapija – Infliximab, Adalimumab, Vedolizumab, anti IL-12/23, mali molekuli – Tofacitinib.

„Za najteže bolesnike rezervisano je hirurško lečenje koje podrazumeva odstranjivanje debelog creva i formiranje pauča, tj. rezervoara od ileuma. Na klinici za Gastroenterologiju i hepatologiju VMA sa uspehom se leče sve forme ulceroznog kolitisa, primenjuju se najnoviji lekovi i najsavremenije operativno lečenje“, istakao je dr Stanko Petrović.

Komentari

Vaš komentar